İslam düşüncesinin en temel ayrım çizgilerinden biri, dinin kaynağı meselesidir. Beşeri ideolojiler ve felsefi sistemler insan aklının, kültürünün ve çağın birer ürünü iken; Allah katında seçilip beğenilen tek din olan İslam, tamamen ilahi vahye dayanır. Allah Teâlâ, katındaki bu hakikatleri insanlığa ulaştırmak için mükemmel bir yöntem belirlemiştir. Bu yöntemin merkezinde İnzal, Tenzil fiilleri ile Allah’ın seçtiği elçileri olan Resûl ve Nebî’lerin gerçekleştirdiği Tebliğ vazifesi yer alır.
1. İnzal ve Tenzil: Vahyin İki Büyük Aşaması
Kur’an-ı Kerim’in indiriliş sürecini anlatan iki temel kavram vardır. İkisi de “indirmek” anlamına gelmekle birlikte, aralarında ilahi mizanı gösteren çok ince bir fark bulunur:
- İnzal (إنزال): Vahyin, Allah katından dünya semasına (Beytü’l-İzze’ye) tek bir seferde, bütün halinde indirilmesidir. Kur’an’ın Kadir Gecesi’nde indirilmesini anlatan ayetlerde bu kavram kullanılır. Bu, ilahi kelamın zamansızlık boyutundan zaman boyutuna topluca geçişidir.
- Tenzil (تنزيل): Vahyin, dünya semasından Allah’ın seçtiği elçiye, olaylara och ihtiyaca göre parça parça, zamana yayılarak indirilmesidir. Kur’an’ın 23 yıllık nüzul sürecini bu kavram ifade eder. Bu metot, dinin insan zihnine ve toplum hayatına hazmettirile hazmettirile, sarsılmaz bir mizanla yerleşmesini sağlamıştır.
2. Allah’ın Seçtiği Elçiler: Resûl ve Nebî
Farsça bir kelime olan “peygamber” ifadesi Kur’anî kavramların derinliğini tam olarak karşılayamaz. Bu yüzden ilahi mizanı korumak adına bu iki kavramı yerli yerinde kullanmalıyız:
- Resûl (رسول): Allah Teâlâ tarafından kendisine yeni bir kitap (şeriat) verilen, insanları sıfırdan veya tahrif edilmiş bir düzenden yeni bir ilahi nizamla Hakk’a davet eden elçidir. Her resûl, getirdiği yeni kitapla (şeriatla) bâtılın karşısına dikilir.
- Nebî (نبي): Kendisinden önce gelmiş bir resûlün getirdiği şeriatı ve kitabı teyit eden, onu yaşayan ve insanlara anlatan, Allah’tan vahiy alan elçidir.
Buradaki en kritik nokta şudur: İster resûl olsun ister nebî, hiçbiri kendi heva ve hevesine göre dine bir ekleme yapamaz, vahyi felsefi akımlarla sentezleyemez. Onlar sadece Allah’ın kendilerine bildirdiği mutlak Hakk’ı korumakla görevlidirler.
3. Tebliğ: Vahyin Eksiksiz Aktarılması
Tebliğ (تبليغ); sözlükte “ulaştırmak, hedefi tam isabet ettirmek” demektir. Terim olarak ise resûl ve nebîlerin, Allah’tan aldıkları vahiyleri, içine hiçbir beşeri yorum, ekleme veya eksiltme yapmadan, aynen ve eksiksiz olarak insanlığa ulaştırmasıdır.
Maide Suresi 67. ayette bu vazifenin sarsılmaz sınırı şöyle çizilmiştir:
يَٓا اَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَٓا اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَۜ وَاِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُۜ
*“Ey Resûl! Rabbinden sana indirileni tebliğ et. Eğer bunu yapmazsan, O’nun elçilik görevini yerine getmemiş olursun…” (Mâide, 67)*
Bu ayet, resûllerin vahiy karşısındaki konumunu netleştirir: Onlar dinin “mucidi” (yaratıcısı) veya felsefi bir teorisyeni değil, ilahi mizanı insanlığa taşıyan mutlak sadakat sahibi elçileridir. Eğer bir resûl bile dine kendi kafasından tek bir harf ekleyemiyorsa, onlardan yüzyıllar sonra gelen filozofların, mutasavvıfların veya kelamcıların kendi akli şablonlarını “İslam’ın aslı” gibi sunmaya çalışması en büyük bâtıldır.
Sonuç: Elçilik Şuuru
Sitemizde dinin tebliğ boyutunu ve elçilik müessesesini işlerken, “peygamber” gibi genelleyici ifadeler yerine Resûl ve Nebî kavramlarını bağlamına göre titizlikle kullanacağız. Vahyin inzal ve tenzil süreçlerindeki ilahi korumayı anlatarak, dinin hiçbir dönemde beşeri kültürlerin işgaline bırakılmadığını vurgulayacağız. İslam düşüncesi, resûllerin getirdiği saf tebliğ çizgisini takip ettiği müddetçe Hakk kalmaya devam eder; ne zaman ki beşeri te’villerle elçilerin mirası zedelenirse, orada mizan bozulur.